Θέατρο Info.gr . Τα πάντα για το θέατρο.

Στον Jean-Luc Lagarce...

Ο Jean-Luc Lagarce, γεννημένος στις 14 Φεβρουαρίου 1957 στη Γαλλία, ανήκει σε μια γενιά δραματουργών η οποία επανέφερε την ποίηση στη θεατρική γραφή. Πολυγραφότατος, με σπουδές θεάτρου και φιλοσοφίας, απεβίωσε ανεξερεύνητος και άσημος, το Σεπτέμβρη του 1995, προσβεβλημένος από τον ιό του AIDS.
O Francois Berreur, σκηνοθέτης του θεάτρου και ένας από τους οικείους του θανόντος συγγραφέα, έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με τη γραφή του. Είναι καλλιτεχνικός σύμβουλος του διεθνούς φεστιβάλ για τον συγγραφέα (www.lagarce.net) και διευθύνει τις εκδόσεις “Les Solitaires Intempestifs”.

Συζήτηση του Francois Berreur
με τη Μπουμπουλίνα Νικάκη

Κύριε Berreur, γιατί διοργανώνεται φέτος το φεστιβάλ “Annee (...) Lagarce”;


Έχει επετειακό χαρακτήρα, είναι ο εορτασμός των πενήντα χρόνων από τη γέννηση του Ζαν-Λυκ Λαγκάρς. Θα ήταν δύσκολο να τον τιμήσουμε δέκα χρόνια μετά το θάνατό του. Άν πάλι περιμέναμε τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, κανείς από εμάς που γνώρισαν τον ίδιο και το έργο του δεν θα υπήρχε. Κι αφού εκείνος πέθανε παντελώς άσημος, είναι μια ευκαιρία να χρησιμοποιηθούν και να αναλυθούν έργα και αρχεία, καθώς και οποιαδήποτε άλλα στοιχεία ώστε να γίνει μια μετα θάνατον γνωριμία με τον συγγραφέα. Στη Γαλλία ανεβάζουν τα έργα του περισσότερο από οποιουδήποτε άλλου σύγχρονου συγγραφέα. Οι στατιστικές δείχνουν ότι ξεπερνάει τον Κολτές και πλησιάζει σε συχνότητα τον Μολιέρο. Ωστόσο, ούτε ένα Πανεπιστημιακό Συνέδριο, Ημερίδα ή δημόσια συζήτηση δεν έχουν γίνει για τον Λαγκάρς! Ούτε μια δημοσίευση! Με αυτά τα δεδομένα λοιπόν δόθηκε και χρονικά η ευκαιρία να οργανωθεί ένα μεγάλο φεστιβάλ “Λαγκάρς”. Θα υπάρχουν παραστάσεις που θα οριοθετήσουν το έτος αυτό, το οποίο δεν αντιστοιχεί σε πραγματικό έτος, αλλά έπρεπε να λάβουμε υπόψη μας τις σεζόν και τα δεδομένα του θεάτρου. Ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2006 στη Βραζιλία και θα ολοκληρωθεί τον Ιανουάριο του 2008. Το πρόγραμμα είναι ανοιχτό και διεθνές και χτίζεται καθ'οδόν ανάλογα με την εκδήλωση ενδιαφέροντος. Κείμενα του συγγραφέα έχουν μεταφραστεί σε δεκατέσσερις γλώσσες..

Στην Ελλάδα είναι ένας άγνωστος ουσιαστικά συγγραφέας και μάλιστα τέτοιου είδους κείμενα (Λαγκάρς, Πι, Γκαμπιλί..) θα ανανέωναν τις σκηνές. Ωστόσο εκδότες, σκηνοθέτες, ή φορείς, για ποικίλους λόγους διστάζουν να προχωρήσουν σε μεταφράσεις και στη διοργάνωση εκδηλώσεων.


Εγώ νομίζω ότι θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ο Λαγκάρς στην Ελλάδα. Θα άξιζε να γίνουν μια-δυο μέρες εκδηλώσεων. Υπάρχουν έργα του που ταιριάζουν γάντι στο ελληνικό πνεύμα, ακόμη και στη δομή της τραγωδίας...

Ο Λαγκάρς αγαπήθηκε από το ευρύ γαλλικό κοινό, μ' έναν τρόπο σχεδόν “λαϊκό”. Ωστόσο δεν προηγήθηκαν της έλξης κείμενα και αναλύσεις από θεωρητικούς. Πώς εξηγείται αυτή η παραδοξότητα;


Πρόκειται για συγγραφέα που αναδείχθηκε από το κοινό, όχι από τους επαγγελματίες του χώρου. Πολλοί από αυτούς τον είχαν αγαπήσει αλλά δεν πίστευαν πως θα μπορούσε να αρέσει στους υπόλοιπους όσο και στους ίδιους. Αυτό το “ενδόμυχο” που διέπει τη γραφή του Λαγκάρς δεν είναι ο ενδόμυχος εαυτός του, αλλά όλων μας, του κοινού, το οποίο διαβάζει, ακούει ή βλέπει...

Ο Κολτές, για παράδειγμα, είναι κάπως υπερεκτιμημένος. Για ποιό λόγο θεωρητικοί και επαγγελματίες μπορεί να έχουν ασχοληθεί τόσο με το έργο του, παραμελώντας τον Λαγκάρς;


Ο Κολτές δεν έχει τον πλούτο του Λαγκάρς, αυτό είναι σίγουρο! Η απλή διαφορά όμως είναι ότι τον Κολτές τον ανέδειξε με τη σκηνοθεσία του μια ιδιοφυΐα, ο Πατρίς Σερώ. Ο Κολτές μάλιστα είναι ο μόνος σύγχρονος συγγραφέας τον οποίο ανέβασε ο Σερώ, δεδομένο το οποίο από μόνο του ξεδίπλωσε με πολύ περισσότερη δύναμη τη γραφή του συγκεκριμένου δραματουργού. Μετά από αυτό, η επιτυχία του ήταν αυτονόητη! Υπήρχε η εγγύηση του Σερώ. Το ίδιο θα γινόταν αν είχε σκηνοθετήσει Λαγκάρς. Στον γαλλικό μικρόκοσμο λοιπόν ο δρόμος για τον τελευταίο άνοιξε δυσκολότερα, αλλά σήμερα όπου και να παίζεται γεμίζουν μέχρι και τα σκαμνάκια στις αίθουσες. Οι κριτικοί ακολούθησαν το κοινό αυτή τη φορά, ήταν λιγότερο δυνατοί από εκείνο.

Γύρω από ποιούς άξονες περιστρέφεται η γραφή του Λαγκάρς;


Ένας άξονας είναι η σχέση του με τον σύγχρονο κόσμο. Ένας άλλος, είναι η σχέση με του με τη λογοτεχνία και την ιστορία της λογοτεχνίας. Υπάρχει και ο άξονας που αφορά στην ιδέα της συμβολής στην εξέλιξη του θεάτρου -αν και όταν τον γνώρισα το έβρισκα πολύ υπεροπτικό αυτό. Συμβολή στην “πρόοδο” της ιστορίας του θεάτρου. Πώς γράφουμε δηλαδή μετά τον Μπέκετ και τον Ιονέσκο. Το '80, παίρνει θέση, λέγοντας ότι αποδομήσαμε τη γλώσσα κι έπειτα εκφράζουμε το κενό. Τί κάνουμε λοιπόν τώρα που δεν έχουμε πλέον γλώσσα, και υπάρχει το κενό;. Λέει ότι παρόλ' αυτά, εμείς ζούμε, και θεωρεί μια προοπτική στη σχέση με το ενδόμυχο κομμάτι της ύπαρξης. Κάποτε μου φαινόταν αδύνατον να διαβάσει κανείς τη γραφή του. Σήμερα όμως μου φαίνεται τόσο προφανής... νιώθω τη σχέση του με τον κλασικισμό!

Δεν θεωρεί τον άνθρωπο μέσα από μια γραμμική σχέση με τον κόσμο, χτισμένη αθροιστικά από τη δράση του. Πού τον τοποθετεί όμως τελικά;


Πιστεύει ότι ο άνθρωπος έχει το όλον, τον κόσμο, μέσα του βαθιά. Και ειδοποιός διαφορά στα παραπάνω είναι ότι ψάχνοντας το ενδόμυχο κομμάτι, δεν προσπαθεί να περιγράψει τον εαυτό του, αλλά να μιλήσει για τους άλλους. Το γεγονός ότι πέθανε από AIDS λειτούργησε σαν φρένο για το θέατρό του, διότι πολλοί σκέφτηκαν ότι όλα αυτά ήταν επιφαινόμενο της ασθένειάς του. Όμως πρόκειται για φιλοσοφικό ερώτημα, για τη θεώρηση του κόσμου. Δεν ξεκίνησε να γράφει αφότου προσβλήθηκε από την ασθένεια! Περνάει από το μεγαλύτερο, το όλον, από το μεταφυσικό στο μικρότερο, στο ενδόμυχο. Και είναι διαρκής η τάση αυτή από το απείρως μικρότερο στο απείρως μεγάλο. Και ο άνθρωπος στη μέση έχει τη δυνατότητα, μέσα από τη σχέση του με τους άλλους, να είναι με την ιδιότητα του μικρού ένα στοιχείο του απείρως μεγάλου.

Εμφανής είναι και η αποδόμηση του χρόνου ή της φόρμας μέσα από το χρόνο!


Μα λειτουργεί ακριβώς με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχει αυτή η τάση, σε μια σχέση με το χρόνο, του περάσματος από το απείρως μικρό στο απείρως μεγάλο. Μπορεί κάτι να συμβαίνει σε ένα δευτερόλεπτο, σε μια μέρα ή μια ολόκληρη ζωή, αλλά μπορεί να αφηγείται και την ιστορία της ανθρωπότητας.

Το παιχνίδι του χρόνου μπορεί να λειτουργεί παράλληλα προς αυτή την κατεύθυνση και με ένα ρευστό aller-retour μεταξύ παρόντος και παρελθόντος.


Βεβαίως. Πάντως ποτέ δεν πρόκειται για τη δική του ιστορία. Άλλοτε πρόκειται για πλήρη επινόηση όσων γράφει και άλλοτε για δημιουργία εμπνευσμένη από άλλα έργα ή μύθους που δανείζεται γι' αυτό το aller-retour σε κόσμους... Μάλιστα, τεχνηέντως, μέσα από παιχνίδια που πατούν στο θέατρο και στην έννοια του ρόλου, θίγει το θέμα της εξουσίας, πώς τη χρησιμοποιεί ο κρατών. Πάλι εδώ μία σχέση μεγεθών, ατόμου και κοινωνίας, μέσα από την ιδέα της παράστασης. Τέλος, ας μην ξεχνάμε το λεπτό του χιούμορ σε θέματα που αφορούν στις κοινωνικές συμβάσεις...

annee.lagarce.net/Traduire-Lagarce-langue-culture,1101

Μπουμπουλίνα Νικάκη, κριτικός-μεταφράστρια λογοτεχνίας θέατρου Eλληνική συμμετοχή στο διεθνές συμπόσιο της Besançon τον Οκτώβρη του 2007 για τη γραφή και τη μετάφραση του Ζαν Λυκ Λαγκάρς περιοδικό Highlights, Μάρτιος 2007

ΣΤΟΝ JEAN-LUK LAGARCE

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ FRANCOIS BERREUR

Το www.theaterinfo.gr είναι ένα website αφιερωμένο στο θέατρο. Τα πάντα για το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, μια δημιουργία του www.internetinfo.gr.

INTERNETINFO © ΘΕΑΤΡΟ INFO.GR