Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι: Ιδού εγώ

Πρώτη παράσταση: Σάββατο 9 Ιανουαρίου 2010

Δεν είμαι άντρας εγώ,
είμαι ένα σύννεφο με παντελόνια
Βλαντιμίρ Βλαντιμίροβιτς Μαγιακόφσκι

Ογδόντα χρόνια από το θάνατο του Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι (1893-1930) ο σκηνοθέτης Τάκης Τζαμαργιάς παρουσιάζει ένα έργο με αφορμή το βαθιά ερωτικό και επαναστατικό ποίημα του ποιητή «Σύννεφο με παντελόνια».
Η παράσταση με τίτλο «Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι: Ιδού εγώ» ανεβαίνει στις 9 Ιανουαρίου 2010, στη σκηνή «Black Box» του θεάτρου «Επί Κολωνώ».

Τον τελευταίο καιρό, στους υπόγειους σταθμούς του ΗΣΑΠ, εμφανίστηκε ένας τύπος που ισχυριζόταν πως ήταν ο Μαγιακόφσκι. Πότε έλεγε πως ήταν ο ίδιος ο ποιητής, και πότε το πνεύμα του. Ίσως κάποιοι να τον συνάντησαν, άλλωστε έγραψαν γι’ αυτόν μερικά free press και κάποιες εφημερίδες.
Είναι ένας ψηλός με κοντοκουρεμένο μαλλί, και με βλέμμα αλλόκοτο και φευγάτο. Διατεινόταν  πως έρχεται όχι από το παρελθόν αλλά από το μέλλον. Διαπιστώνοντας πως κουβαλάει όλη την ορμή, την έξαψη και την μεγαλοφυή «τρέλα» του Μαγιακόφσκι προτείναμε να συνεργαστεί μαζί μας.
Ο σκηνοθέτης Τάκης Τζαμαργιάς έθεσε την ερώτηση: Η ανένταχτη περίπτωση Μαγιακόφσκι πόσο μας αφορά;

Το έργο αποτελείται από δύο μέρη.
Το πρώτο, προϊόν διακειμενικής σύνθεσης κειμένων-ποιημάτων του Μαγιακόφκσι και άλλων (Αχμάτοβα, Ρίτσος, Κατερίνα Γώγου), αποτελεί προετοιμασία του θεατή για την ιστορική πορεία του ποιητή, τον βίο και την πολιτεία του.
Το δεύτερο αναπτύσσεται γύρω από τη λυρική ποιητική σύνθεση «Σύννεφο με παντελόνια», που λειτουργεί ως αφορμή για να ελευθερωθεί δυναμικά η φαντασία και μέσα από τις αντιφατικά φλεγόμενες εικόνες του έργου του Μαγιακόφκσι, να υψώσει ο θεατής τη δική του κραυγή για το σήμερα.
Στην παράσταση «ζωντανεύουν» ο Μαγιακόφσκι, η παρέα των φουτουριστών, ο Οσκα και η Λίλιαν Μπρικ, οι εκπρόσωποι της τσαρικής λογοκρισίας, η Αννα Αχμάτοβα, ο Γιάννης Ρίτσος, η Γώγου, η γυναίκα με τα δάκρυα….

Βλέπω τους καιρούς που έρχονται
πίσω απ’ τα βουνά
Βλαντιμίρ Βλαντιμίροβιτς Μαγιακόφσκι
Διανομή
Το ρόλο του Βλαντίμιρ  Μαγιακόφσκι      ερμηνεύει ο    Γεράσιμος  Μιχελής
Πρωταγωνιστούν:
 Τζούλη  Σούμα
Βερόνικα Πολόνσκαγια
αυτή από τον κύκλο των Φουτουριστών
Λίλιαν Μπρίκ
εκπρόσωπος τσαρικής λογοκρισίας
η γυναίκα με τα δάκρυα
προλετάρια
μέλος της Εταιρίας Προλεταριακών Συγγραφέων
Άννα Αχμάτοβα
Δημήτρης  Καραμπέτσης
επιθεωρητής
αυτός από τον κύκλο των Φουτουριστών
Όσκα Μπρίκ
εκπρόσωπος τσαρικής λογοκρισίας
προλετάριος
μέλος της Εταιρίας Προλεταριακών Συγγραφέων
Γιάννης Ρίτσος
Μουσικός ο  Αναστάσιος  Σωτηράκης                   
  Συντελεστές
 Διακειμενική  σύνθεση και επεξεργασία: Ιερώνυμος  Πολλάτος
 Σκηνοθεσία-Δραματουργική  επεξεργασία: Τάκης  Τζαμαργιάς
Video  performance: Com.odd.or
Σχεδιασμός  φωτισμού: Άννα  Μπόη
Σκηνικά: Γιάννης  Θεοδωράκης
Κοστούμια: Εδουάρδος  Γεωργίου
Κίνηση: Ζωή  Χατζηαντωνίου, Κατερίνα  Φωτιάδη
Μουσική: Πλάτων Ανδριτσάκης
Βοηθοί  σκηνοθέτη:  Σμαρώ Κώτσια, Ελευθέριος  Ελευθερίου
Μετάφραση στο «Σύννεφο με παντελόνια»: Κωνσταντίνος Χ. Σκινιάς
-------------------------------------------------------------
Η μοίρα  των μεγάλων  πνευμάτων, όπως ο  Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, μοιάζει τραγική. Γιατί  τα πνεύματα αυτά άντλησαν το νόημα  της δημιουργικής τους προσπάθειας  από το όραμα ενός μέλλοντος, που  φάνηκε χειροπιαστό, όμως βρισκόταν  τόσο μακριά… Αυτό το όραμα για  τον Μαγιακόφσκι είχε ως προϋπόθεση τη ρήξη, την απόρριψη της κληρονομιάς του παρελθόντος. Όμως τα «υποκείμενα της ιστορίας» φάνηκαν αδύναμα να πραγματοποιήσουν το μεγάλο «άλμα».
Ο χρόνος προχώρησε  αλλά το μέλλον γρήγορα θάμπωσε και «ακινητοποιήθηκε». Γι’ αυτό και σήμερα, 80 σχεδόν χρόνια από το θάνατο του μεγάλου, του τραγικού ποιητή, μοιάζει να γυρίζουμε στην αφετηρία, σ’ όλα όσα ήθελε να καταγγείλει, να υπερβεί ο Μαγιακόφσκι. Ο πνευματικός χρόνος δεν προχώρησε μπροστά. Ακολούθησε μια κυκλική τροχιά ξαναβρίσκοντας την αρχή του, σε άλλες βέβαια μορφές και σχήματα αλλά στο ίδιο περιεχόμενο.
Αυτήν την πορεία παρακολουθεί το έργο. Όμως ο «διάδρομος απογείωσης», που ζήτησε ο Μαγιακόφσκι για να πετάξει  στο μέλλον αποδεικνύεται ιστορικά ότι ήταν διάδρομος «ανώμαλης προσγείωσης».
 Τέκνο  αλλά  και  δημιουργικός συνεργάτης  της επανάστασης  του 1917, ονειρεύθηκε  έναν νέο κόσμο όπου «η ποίηση  θα περπατούσε στο δρόμο». Σ’  αυτή  την  πορεία  προς  το  μέλλον, τα  δεινά,  οι  περιπέτειες,  οι στερήσεις, έμοιαζαν ασήμαντα.
Όμως  σύντομα το μέλλον πάγωσε. Το παρελθόν που  ο ίδιος ο ποιητής θεώρησε οριστικά ξεπερασμένο άρχισε να προβάλει μπροστά του, ντυμένο τώρα με τα «χρώματα» της επανάστασης. Η ποίηση του τελούσε τώρα υπό την έγκριση των «κομματικών αρμοδίων» και δυστυχώς τους στίχους του δεν τους κατανοούσε ο λαός… Κι όταν ο κύκλος άρχισε να κλείνει γύρω του ασφυκτικά επέλεξε ο ίδιος το θάνατο, όχι σαν πράξη απελπισίας, αλλά ως κατάθεση σ’ ένα μέλλον που μπορούσε να έλθει από τις επόμενες γενιές αφού ο ίδιος ο ποιητής προσδοκούσε ότι «τους στίχους μου θα τους διαβάσουν τα παιδιά αυτών που τώρα τους απαγορεύουν…»
Σήμερα  όμως αυτά τα «παιδιά», οι γενιές που  βίωσαν την έκλειψη του οράματος της επανάστασης βρίσκονται βυθισμένα στο δικό τους κενό. Σ’ ένα παρόν που αγνοεί το παρελθόν, σ’ ένα «σήμερα» όπου η ανθρώπινη επικοινωνία μετατράπηκε σε τεχνική διαδικασία, χωρίς αισθήματα, χωρίς νοήματα, χωρίς ποιήματα.
Το «πολύχρωμο»  της επανάστασης που ύμνησε ο  Μαγιακόφσκι προβάλει σήμερα «μαύρο», μια κραυγή αγωνίας, απελπισίας, που  δεν μπορεί να κατανοήσει το παρόν, να οραματισθεί το μέλλον.
Ο ίδιος  όμως ο Μαγιακόφσκι, που πάντα  ήθελε να ταξιδεύει στο μέλλον, βρίσκεται κοντά μας. Μπορεί να συναντά  την αδιαφορία, την αγνόηση, όμως εξακολουθεί να περπατά δίπλα  μας, νιώθοντας τη δική μας «ερημιά  πλήθους».
Γι’ αυτό και είναι πάντα έτοιμος να μας απαγγέλει το « σύννεφο με τα παντελόνια»… όχι μόνο για να καταγγείλει τη μίζερη και ψεύτικη ζωή μας, αλλά για να μας προσφέρει μια «ανάμνηση» από ένα μέλλον, ένα μέλλον που πάντα περιμένει ο ποιητής και μας δείχνει ότι μπορούμε κι εμείς να μοιραστούμε μαζί του. 
Μενέλαος  Γκίβαλος
Αν. Καθηγητής  Πολιτικής Επιστήμης Π.Α.

Η  Εταιρεία Θεάτρου «Δυτικά της πόλης» δημιουργήθηκε το 2002. Aποτελεί μετεξέλιξη της δωδεκάχρονης καλλιτεχνικής παρουσίας της Θεατρικής  Σκηνής του Δήμου Κερατσινίου, η οποία ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα σε τοπικό επίπεδο και ξεχώρισε για τη δυναμική της σε Φεστιβάλ της Ελλάδας και του εξωτερικού παρουσιάζοντας έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων (Μπρεχτ, Σαίξπηρ, Καμπανέλλη, Καζαντζάκη, Μάτεσι, Καπετανάκη, Στόρεϋ).
Χαρακτηριστικά της υπήρξαν : το συνδεδεμένο άμεσα με την κοινωνικο-ιστορική  ταυτότητα της πόλης ρεπερτόριο, η έντονη θεατρικότητα και η δυναμική της ομάδας στην επικοινωνία με το κοινό στις παραστάσεις της.
Ο στόχος της εταιρείας επικεντρώθηκε στην αξιοποίηση της ήδη υπάρχουσας εμπειρίας, ώστε να αποτελέσει τη βάση για τη διαμόρφωση μιας νέας καλλιτεχνικής ταυτότητας, εμπλουτισμένης από την αναγκαιότητα και τα οράματα της εποχής μας στα ΔΥΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ.

INFO
Θέατρο «Επί Κολωνώ», Ναυπλίου 12, Κολωνός (από Λένορμαν 94), τηλ. 210-5138067
Σκηνή Black Box «Βλαντιμίρ Μπαγιακόφσκι: Ιδού εγώ»  
Συντελεστές
Διακειμενική  σύνθεση και επεξεργασία: Ιερώνυμος  Πολλάτος
 Σκηνοθεσία-Δραματουργική  επεξεργασία: Τάκης  Τζαμαργιάς
Video  performance: Com.odd.or
Σχεδιασμός  φωτισμού: Άννα  Μπόη
Σκηνικά: Γιάννης  Θεοδωράκης
Κοστούμια: Εδουάρδος  Γεωργίου
Κίνηση: Ζωή  Χατζηαντωνίου, Κατερίνα  Φωτιάδη
Μουσική: Πλάτων Ανδριτσάκης
Βοηθοί  σκηνοθέτη:  Σμαρώ Κώτσια, Ελευθέριος  Ελευθερίου
Μετάφραση στο «Σύννεφο με παντελόνια»: Κωνσταντίνος Χ. Σκινιάς

Παίζουν:
Γεράσιμος  Μιχελής
Τζούλη  Σούμα
Δημήτρης  Καραμπέτσης
Αναστάσιος  Σωτηράκης
Πρώτη Παράσταση:  9 Ιανουαρίου 2010
Τελευταία παράσταση: Κυριακή των Βαϊων (28 Μαρτίου 2010)
Διάρκεια παράστασης: 75λεπτά

Ημέρες παραστάσεων:
Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή  9:00μμ
Τιμές εισιτηρίων:
17 ευρώ, φοιτητικό 13 ευρώ

Την έκδοση του προγράμματος παράστασης
ανέλαβαν οι εκδόσεις «Αρμός»

Βλαντιμίρ Μαγιακόφκσι

Ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, δημιουργός κινηματογραφικών ταινιών.
Γεννήθηκε στο Μπαγκντάντι (σημερινό Μαγιακόφσκι) της Γεωργίας το 1893 και πέθανε στη Μόσχα το 1930.

Φουτουριστής, πεπεισμένος εχθρός του ρεαλιστικού και ψυχολογικού θεάτρου, το οποίο γοητεύει το κοινό και εκφράζει την αστική τάξη και τον ατομικισμό.
Την εποχή που γράφει τους πρώτους στίχους του, συνθέτει και το «Βλαντιμίρ Μαγιακόφκσι, τραγωδία» (Θέατρο «Λούνα Παρκ», Αγία Πετρούπολη, 1913), ένα εκτενές διαλογικό ποίημα.
Το όραμα της μοντέρνας πόλης είναι καταστροφικό, στοιχειωμένο από τέρατα των πανηγυριών και περίεργους κλόουν, οι οποίοι ενσαρκώνουν τις αγωνίες του ποιητή που έχει αφιερώσει τη ζωή του στις μάζες που δεν τον καταλαβαίνουν.
Στα χρόνια που ακολουθούν την Οκτωβριανή Επανάσταση, γίνεται ένας από τους εμψυχωτές του Αριστερού Μετώπου για την Τέχνη (ΛΕΦ).
Το θέατρο γίνεται μία από τις μορφές της στράτευσης του στο νέο καθεστώς και στην επαναστατική τέχνη: κλόουν […], σκετς για το επαναστατικό Θέατρο της Σάτιρας, στο πνεύμα των αφισών που σχεδιάζει και σχολιάζει  για τις βιτρίνες του πρακτορείου Ρόστα. Το Μυστήριο Μπούφο (1918, ξαναδουλεμένο το 1920) κατεργάζεται τη λαϊκή φαντασία, τις κοινωνικές μάσκες της πολιτικής και αντικληρικής καρικατούρας, το θέατρο των πανηγυριών, τα φωτεινά υπερθεάματα και το τσίρκο, για να γελοιοποιήσει την αστική τάξη με τους εξέχοντες πολίτες και τους λακέδες της (οι Καθαροί) και να προσφέρει τη γη της επαγγελίας στους εργαζόμενους (οι Ακάθαρτοι). Το κείμενο είναι διαρθρωμένο σε επεισόδια χωρίς αφηγηματική συνοχή, καυστικά και πρόσφορα για γλωσσικά παιχνίδια και σωματικές ασκήσεις.
Το 1926 δίνει στον προπαγανδιστικό θίασο «Η Μπλε Φόρμα» το έργο Ράδιο-Οκτώβρης.
Το 1929, ο Κοριός καταγγέλει τους εκμεταλλευτές μικροαστούς που επιβιώνουν παντού, κάτω από τη μάσκα των προλετάριων, των ψευτοεπαναστατών και των νοσταλγών του παρελθόντος.
Το 1930, το Χαμάμ είναι μια ανελέητη σάτιρα της καταστροφικής και παντοδύναμης γραφειοκρατίας. Εδώ, για άλλη μια φορά, ο Μαγιακόφσκι χρησιμοποιεί τον κλοόυν, του οποίου το κωμικό στοιχείο διοχετεύεται πρωτίστως μέσα από την ανατροπή του τρέχοντος πολιτικού λόγου και από το παράλογο της γλώσσας και των καταστάσεων […]
Το 1930 συνθέτει συνθέτει μια μεγάλη παντομίμα για τσίρκο, ηρωική και ονειρική, με τίτλο Η Μόσχα  καίγεται, έργο το οποίο δοξάζει τις επαναστάσεις του 1905 και του 1917.

Ο Μαγιακόφσκι είναι ιδεολογικός συνοδοιπόρος του Μέγιερχολντ, ο οποίος και ανέβασε τα τρία μεγάλα έργα του ποιητή. Συνεργάστηκαν σε αυτές τις σκηνοθεσίες, που γίνονταν πάντα με μεγάλη βιασύνη.
Η πρώτη σκηνοθεσία του Μυστήριο Μπούφο, για τις γιορτές του Οκτώβρη του 1918 στο Πέτρογκραντ και οι τρεις και μοναδικές παραστάσεις του έργου που δόθηκαν, σηματοδοτούν τη γένεση του σοβιετικού θεάτρου. Η δεύτερη σκηνοθεσία, που παρουσιάστηκε την Πρωτομαγιά του 1921, είναι ένα από τα σημαντικότερα μανιφέστα του «Θεατρικού Οκτώβρη» για ένα θέατρο στρατευμένο και αντι-ψυχολογικό […]
Ο Κοριός πρέπει να συνδεθεί με δύο θεατρικούς συγγραφείς που δεσπόζουν στο ρεπερτόριο του θεάτρου του Μέγιερχολντ, τον Γκόγκολ και τον Ερντμαν.
Το 1930 το Χαμάμ –κείμενο, σκηνοθεσία και σκηνογραφία που παραπέμπουν στις αρχές του κονστρουκτιβισμού- προκαλεί τη βίαιη κριτική της Ενωσης των Προλετάριων Συγγραφέων.
Μετά την αυτοκτονία του Μαγιακόφσκι, ο Μέγιερχολντ θέλησε, το 1936, να επαναλάβει τον Κοριό συμπληρώνοντας τον με μία συρραφή από κείμενα του ποιητή. Το σχέδιο αυτό δεν πραγματοποιείται και, από αυτή την ημερομηνία, τα έργα του Μαγιακόφσκι δεν παίζονται πλέον παρά μόνο σε κάποια ερασιτεχνικά θέατρα.
Μετά την καταδίκη του Μέγιερχολντ και το κλείσιμο του θεάτρου του, ο Μαγιακόφκσι τιμάται ως ποιητής, αλλά λησμονιέται ως θεατρικός συγγραφέας, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’50 […] Τότε, σε μια εποχή που η επιβολή κανόνων στην τέχνη προκαλεί γενική αντίδραση, η αποκατάσταση του Μαγιακόφσκι ως δραματουργού είναι αποτέλεσμα μιας επιστροφής στη «θεατρικότητα» του θεάτρου.
Στη δεκαετία του ’60, τα έργα του παίζονται σε  χώρες ανατολικές (Πολωνία, Τσεχοσλοβακία) και δυτικές (σκηνοθεσία του Χαμάμ από τον Βιτέζ το 1967, το Μυστήριο Μπούφο από τον Ντάριο Φο το 1969).
Το 1967  ο Λιουμπίμοφ συνθέτει το μοντάζ Ακούστε τον Μαγιακόφσκι.
Σήμερα τα κείμενα του Μαγιακόφσκι θεωρούνται –και αυτό είναι σύμφωνο με τις επιθυμίες του- σενάρια για δημιουργίες με αφορμή την επικαιρότητα: ο Κοριός ανεβαίνει ως φολκ-όπερα στο Θέατρο του Σοβιετικού Στρατού το 1987.

C. Amiard-Chevrel, M. Autant-Mathieu, B. Picon-Vallin
Από το Dictionnaire Encyclopedique du Theatre,
επιμ. Michel Corvin, Bordas, Παρίσι, 1991

«… Τη σκέψη Σας
στο πλαδαρό μυαλό σας που ονειρεύεται,
σαν λακές που στάζει λίπος
σε λιγδιασμένο καναπέ
με την καρδιά κουρέλι ματωμένο θα ερεθίσω
χλευαστικός, ξεδιάντροπος και καυστικός όσο δεν παίρνει.

Ούτε μια γκρίζα τρίχα δεν έχω στην ψυχή,
Μήτε των γηρατειών την τρυφεράδα.
Ο κόσμος θ΄αντηχήσει απ’ της φωνής μου τα εγκώμια
Και προχωρώ ωραίος,
Στα εικοσιδυό μου χρόνια.

Ευαίσθητοι μου!
Τον έρωτα ξαπλώστε  στα βιολιά
οι αγροίκοι τον ξαπλώνουν στα τύμπανα
μπορείτε άραγε όπως εγώ ν’ αναποδογυρίσετε το δέρμα σας
έτσι που το κορμί σας να είναι μόνο χείλη;

Ελάτε να μάθετε-
απ’ το βελούδινο σαλόνι
του τάγματος των αρχαγγέλων το πρωτόκολλο

και σεις που ήρεμα τα χείλη  ξεφυλλίζετε
όπως η μαγείρισσα το βιβλίο των  συνταγών

Αν θέλετε
μπορώ να γίνω μανιασμένη σάρκα
ή αν γουστάρετε ν’ αλλάζω τόνο όπως ο ουρανός
θα γίνω τέλεια τρυφερός
δεν είμαι άντρας εγώ, είμαι ένα σύννεφο με παντελόνια! …»

Πληροφορίες: θέατρο Επί Κολωνώ, 210 5138067

Ναυπλίου 12 & Λένορμαν 94, Κολωνός-Αθήνα

ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ ΜΑΓΙΑΚΟΦΣΚΙ: ΙΔΟΥ ΕΓΩ