ΘΕΑΤΡΟ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ

ΟΙ ΒΑΡΒΑΡΟΙ

ΠΙΣΩ

 

Οι βάρβαροι

Η "επέλαση των βαρβάρων", στο δρόμο για την Αβινιόν...

 

Σφοδρό χάδι αφύπνισης η αισθητική αντίληψη με την οποία επένδυσε σκηνικά ο Ερίκ Λακασκάντ το έργο του Μαξίμ Γκόρκι |Οι βάρβαροι|. Με βλέμμα τρυφερό απέναντι στον άνθρωπο και σκέψη κοφτερή γύρω από τη συνθήκη του, το νόθο τέκνο του Γκροτόφσκι, του κόσμου του δρόμου, και της νουβέλ βάγκ στον κινηματογράφο, κατέθεσε στη σκηνή του Ηρώδειου, την περασμένη Δευτέρα, το απόσταγμα μιας δεκαπενταετούς θεατρικής πορείας. Ζωντανός προβληματισμός γύρω από τη λειτουργία του θεάτρου και φινετσάτη λιτότητα στην αισθητική που συνοδεύει μια ιδεολογική μεστότητα. Ένα θέατρο λαϊκό και προσεγμένο, άμεσα προσιτό, με αυστηρή δουλειά στον ηθοποιό, και γενναιόδωρο απέναντι στο κοινό. Υψηλής συγκινησιακής τάσης και οξύτητας, ευθέως ανάλογης προς το διανοητικό του στοιχείο. Σαν ποιητής γεωγράφος, ο Λακασκάντ "χαρτογραφεί" επάνω σε μια τεράστια και σχεδόν γυμνή σκηνή, περνώντας παλινδρομικά από την κλίμακα των διαφορετικών ανθρώπινων μονάδων στην κλίμακα των ομάδων, όπως ο Γκόρκι.

Η πλατφόρμα της σκηνής -η οποία θα είναι αυστηρότερα λιτή στην τεράστια Αυλή των Τιμών, στην Αβινιόν, για την οποία και προορίζεται η σκηνοθεσία του έργου- λειτουργεί ως νοερή μακέτα, ταυτόχρονα εσωτερικού χώρου και "αστικού" τοπίου. Οι διάφορες δυναμικές και επί μέρους δράσεις προκύπτουν μέσα σε μια γλυπτική φωτός, σ' ένα απαλά φωτισμένο παιχνίδι, το οποίο σβήνει σαν νερό τα ίχνη κάθε προηγούμενης πράξης με την έλευση μιας νέας. Η ιστορική και κοινωνιολογική πολυχρωμία της μουσικής στο φόντο και στην ατμόσφαιρα της παράστασης, εκφράζει με τη σειρά της την αφομοίωση των διαφορετικών συστατικών της στοιχείων. Η επιλογή του έργου δεν ήταν αυτοσκοπός, αλλά ιδεολογική επένδυση σε έναν συνεταιρισμό ηθοποιών! Μετά από τέσσερα έργα του Τσέχοφ, ο προβληματισμός μεταφέρθηκε στον Γκόρκι. Η ζωή σε όλες της τις εκφάνσεις, τραγελαφική, με τα αντικρουόμενα και αντιφατικά ανθρώπινα στοιχεία, το ζωώδες, η βία ακόμη και μέσα στην ομορφιά και τη γέννηση, το αίμα στην εικόνα του θρυμματισμένου καρπουζιού, το αινιγματικό στοιχείο του θηλυκού, η δύναμη της ομάδας, παρελαύνουν μέσα στο έργο, καταμαρτυρώντας την επαναστατική περίοδο κατά την οποία γράφτηκε.

Ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών, μια ρήξη με το πατρικό στοιχείο, με το παρελθόν, με τον προηγούμενο κόσμο, είναι η ακτινογραφία της δράσης των |Βαρβάρων|. Δεν υπάρχουν χαρακτήρες σ' αυτό το έργο, αλλά άνθρωποι με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και έντονες διακυμάνσεις, οι οποίοι ψάχνουν διαρκώς να βρούνε τη θέση τους. Είναι άκρως ενεργοί, με κάθε τίμημα, παθιασμένοι, ριζοσπαστικοί, βίαιοι. Υπάρχει σύγκρουση, αποσταθεροποιητική βία για τη δημιουργία του καινούργιου, μέσα από την αναμέτρηση με το παλιό. Το κέντρο βάρους του συναισθήματος μεταβάλλεται. Οι μηχανικοί έρχονται στο χωριό να αλλάξουν τα πράγματα, να πάνε μπροστά, αλλά οι κάτοικοι ανθίστανται. Είναι η νοοτροπία του "μιρ", του παραδοσιακού αγροτικού κόσμου, απέναντι στη μεταμορφωτική αλλαγή της επαναστατημένης Ρωσίας που του επιβάλλεται. Η πολιτισμική αντιπαράθεση γεννά καταστροφή, αλλά δεν υπάρχει κάποια ηθική στο έργο. Θα μπορούσε να είναι γενικότερα η πνευματική και εδαφική κατάκτηση, αρνητικά και θετικά... Εγείρονται ερωτήματα, γεννιούνται αμφιβολίες, αποκαλύπτονται κρυμμένες πλευρές που μας ενοχλούν και μας συνοδεύουν άλλοτε ευχάριστα κι άλλοτε επώδυνα στη σχέση μας με τον κόσμο ή την υλική μας, την σωματική, υπόσταση!

[Το βιβλίο |Οι βάρβαροι| του Μαξίμ Γκόρκι, σελ. 78, μτφρ. Αθηνά Σαραντίδη, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γκοβόστη.]

Μπουμπουλίνα Νικάκη, κριτικός-μεταφράστρια θεατρικού λόγου
bouboulina.nikaki@gmail.com