Μη συμβατικοί σκηνικοί
μηχανισμοί
Το σύγχρονο θέατρο σημειώνει την εξέλιξή του έχοντας κάνει ένα σημαντικότατο
άνοιγμα απέναντι στις διάφορες άλλες μορφές τέχνης, οι οποίες είτε
πλαισιώνουν τη λειτουργία του, είτε εμπεριέχονται σε αυτήν οργανικά.
Δεν θα ήταν δυνατόν να δημιουργηθούν κανόνες σχετικά με το τι και
αν είναι θέατρο, λαμβάνοντας υπόψη μόνο το βαθμό παρουσίας κάθε
τέχνης σε αυτό. Υποκύπτοντας στην ανάγκη για πρωτοτυπία και νεωτερισμό,
κάποια πράγματα ενίοτε γίνονται για λόγους αρχής και το αποτέλεσμα
συχνά είναι ανεπιτυχές. Η επιτυχής λοιπόν θεατρική λειτουργία -μεταξύ
άλλων- τείνει να γίνει ή έχει γίνει αυτοκαθοριζόμενη.
Στην Ελλάδα, πρόσφατα, Το |Τριαντάφυλλο στο στήθος|, του Τεννεσί
Ουίλλιαμς, που ανέβασε στο Θέατρο Τέχνης η Εστέρ Αντρέ Γκονζάλες
(προηγούμενη δουλειά της το περίφημο |Low Level Panic|), έφερε
ένα στοιχείο στη σκηνοθεσία του, το οποίο ακόμη ξενίζει τον ντόπιο
πληθυσμό. Η προβολή ενός βίντεο σε οθόνη τηλεόρασης, επάνω από
τον (σκηνικό) χώρο του σπιτιού - ο οποίος αποκτούσε τη διάσταση
του “εσωτερικού” και του εξωτερικού χάρη σε μια υδάτινη επιφάνεια,
χωρίζοντας τη σκηνή στα δύο- συμπλήρωνε το πέρασμα από τη μελαγχολική
ατμόσφαιρα του έργου στην οδυνηρή πραγματικότητα της Νέας Ορλεάνης,
μετά το καταστροφικό πέρασμα του τυφώνα “Κατρίνα”. Ένας προβληματισμός,
ένα ενδιαφέρον σχόλιο επάνω στη σχέση θεάτρου και πραγματικής
ζωής.
Αντίθετα, στο |Ερρίκος ο Δ'| του Πιραντέλλο (Εθνικό Θέατρο
Κοτοπούλη, σκηνοθεσία Δ. Μαυρίκιος) η βιντεοτέχνη κατακλύζει
την κλασσική
σκηνή του θεάτρου. Σε συνδυασμό με ένα καταλυτικό παιχνίδι
φωτός και προβολής επάνω σε αραχνοΰφαντο πανί και σε μεταλλικό
παραπέτασμα,
η παράσταση δανείζεται πολλά στοιχεία από το Μαύρο Θέατρο.
Μέσα από το πηκτό ονειρικό του σκοτάδι, τονίζει χρωματιστές
φιγούρες
αλλά και πίνακες, οι οποίοι αιωρούνται στο βάθος της σκηνής,
δημιουργώντας επίπεδα. Όλα συγκλίνουν στη δημιουργία ενός άρτιου
εικαστικού περιβάλλοντος
-που φλερτάρει με την εγκατάσταση- εξαιρετικά ταιριαστού με
την αναπαράσταση της παραλληρηματικής τρέλας από έναν νοητό
“αυτοκρατορικό
χρωστήρα”. Η αρτιότητα αυτή καταπίνει εντέλει την παράσταση
και υπονομεύει τη λειτουργία του θεάτρου. Ωστόσο η πρόθεση
παραμένει
αξιόλογη και δεν παύει να αποτελεί ένα δυνατό πυρήνα ανοιχτού
διαλόγου.
Στην περίπτωση του |Festen|, έργο γραμμένο από τους Βίντερμπεργκ,
Ρούκοφ και Χάνσεν (θέατρο “Θησείο”, σκηνοθεσία Α. Δανέζη-Knutsen)
θα έλεγε κανείς πως η παράσταση απλώνεται στον χώρο και στον
χρόνο, σε πείσμα της θεμελιώδους θεατρικής συμπύκνωσης των
στοιχείων αυτών.
Τραβά σε άκρα, με παράλληλη προβολή σκηνικών δράσεων σε χώρους
όπου διαφορετικά το μάτι δεν θα είχε πρόσβαση. Έτσι σπάνε
τα όρια της σκηνής, της οποίας προέκταση γίνεται ακριβώς
η προβολή
στους
δύο απέναντι τοίχους, όπου είναι εγκατεστημένο το κοινό,
γύρω από ένα τεράστιο μακρόστενο τραπέζι. Το “ζουμάρισμα”
στην εστία
της
οικογένειας, στο φαγοπότι γύρω από το τραπέζι τους, γίνεται
με τρόπο που θυμίζει πλάνα κινηματογραφικά. Η δε προβολή
στους δύο
τοίχους δεν είναι ούτε βίντεο, ούτε “κινηματογράφος” μέσα
στην παράσταση, διότι δεν υπάρχει ετεροχρονισμένη αποτύπωση
μιας
δράσης. Ο θεατής βλέπει ό,τι δεν φαίνεται στον σκηνικό χώρο
μπροστά του,
μέσα από μια κάμερα, αλλά σε πραγματικό χρόνο, σαν να ήταν
η κάμερα ένα τρίτο ευέλικτο μάτι το οποίο ακολουθεί
τη δράση. Και ενώ λοιπόν υπάρχει εν πρώτοις εδώ μια αποδόμηση των
ισορροπιών και αντιστροφή των ροπών, η θεατρική λειτουργία επιτυγχάνεται
απόλυτα, εγκολπώνωντας και μεταβολίζοντας τα ξένα προς αυτήν στοιχεία,
με τρόπο που να την τροφοδοτεί θριαμβικά.
Το κείμενο έχει δημοσιευθεί στην εφημερίδα “Αυγή”
Μπουμπουλίνα
Νικάκη
κριτικός-μεταφράστρια θεατρικού λόγου
bouboulina.nikaki
gmail.com
ΜΗ ΣΥΜΒΑΤΙΚΟΙ ΣΚΗΝΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ
