Θέατρο Info.gr . Τα πάντα για το θέατρο.

Helal στην Ανδρομάχη

της Μπουμπουλίνα Νικάκη

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ EVIE FYLAKTOU

Μια αραβόφωνη Ανδρομάχη είδαμε στο πλαίσιο του φεστιβάλ Αθηνών, τη Σύρια ηθοποιό Hala Omran, να παίζει με συμπατριώτες της και Γάλλους ηθοποιούς στα αραβικά και τα γαλλικά την ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη. Η παράσταση ξεκίνησε μέσα στο μονοετή κύκλο πολιτιστικών εκδηλώσεων “Δαμασκός, πολιτιστική πρωτεύουσα του αραβικού κόσμου”, -που κάθε χρόνο δίνει τη σκυτάλη σε μια διαφορετική αραβική πόλη και που του χρόνου προοιονίζεται να είναι κάποια παλαιστηνιακή-, με συγχρηματοδότηση επιπλέον του γαλλικού πολιτιστικού κέντρου της Συρίας και του Φεστιβάλ Αθηνών. Προσφάτως η Συρία άρχισε μια προσπάθεια αποκατάστασης της παραδοσιακής σχεδόν γαλλοφωνίας της, καθώς τα τελευταία χρόνια και στη Συρία και στο Λίβανο και στην Αίγυπτο η αγγλική έχει πάρει το προβάδισμα και δίνει τα ανάλογα κοινωνικά και πολιτισμικά προϊόντα. Το εγχείρημα της δίγλωσσης αυτής παράστασης, παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, πολύ περισσότερο που λειτουργεί ουσιαστικά ως κρίκος ανάμεσα στον ελληνικό με τον αραβικό κόσμο μέσω της γαλλικής αλλά και της παγκόσμιας θεατρικής γλώσσας. Πρόκειται για ένα παρθένο πεδίο πολιτισμικών ανταλλαγών και ζυμώσεων, έτοιμο να υποδεχθεί νέα στοιχήματα αλλά που έχει όμως επίσης την ανάμνηση ισχυρών δεσμών του παρελθόντος.

Η φόρμα της παράστασης, στον κλειστό χώρο του φεστιβάλ “Σχολείο”, στην Πειραιώς 59, ήταν ιδιαίτερη, με αργούς ρυθμούς καθόλη τη διάρκεια και ακινησία κάποια στιγμή της Ανδρομάχης. Το φόντο της στρογγυλής αμμώδους σκηνής όλο μαύρο πανί που μέσα του κρύβονταν οι κουίντες, απ' όπου ξεπρόβαλλαν και ξετυλίγονταν αργά η τραγωδία και τα πρόσωπα κι απ' όπου εξίσου αργά και ρυθμικά έσβηναν μέσα στο μαύρο. Η σκηνική λιτότητα αφενός υπογράμμιζε αισθητικά το λόγο, αφετέρου επέτρεπε σκηνές-σκηνές τη δημιουργία ποιητικών εικόνων από το αγκάλιασμα του φωτός με τα σώματα των ηθοποιών. Μόνη περιγραφή, ένα παραλληλόγραμμο από κάθετη προβολή φωτός, πλαίσιο που περιέβαλλε την Ανδρομάχη ως ναός, στοιχείο που ο σκηνοθέτης Jean-Christof Sais αγαπά και έχει χρησιμοποιήσει προ ολίγων ετών με μαύρο φόντο και σε γυμνή σκηνή, από άμμο, για το “Μοναξιά στους κάμπους με βαμβάκι” του Μπερνάρ Κολτές, στο Hôtel de Ville στο Παρίσι. Η θαυμάσια μουσική εγχόρδων του Gilbert Gandil συνόδευε λυρικά και χαμηλόφωνα το δράμα, σβήνοντας τις πολιτισμικές περιοχές σαν βιολί, σαν ούτι, σαν λύρα.

Η αραβική γλώσσα, την οποία αποφάσισε ο Sais να μιλούν οι Τρώες και ο χορός, ενώ τη γαλλική οι Έλληνες, ακουγόταν συγκινητικά σαν φυσική γλώσσα του έργου. Όχι ως προς τη δομή της που είναι πάρα πολύ διαφορετική ή τη σχέση της με το αρχαίο δράμα. Αλλά τα ανοιχτά φωνήεντά της, τα “κ” και κυρίως τα διάφορα “χ” της, με τις βαθιές ανάσες της, δίνουν την αίσθηση να ανασύρουν μέσα απ' τα σπλάχνα και το διάφραγμα όλο το ιερό της τραγωδίας, τον σάρκινο λόγο· πολύ περισσότερο που, ως γλώσσα αρχαϊκών κοινωνιών, εκφράζει συναισθήματα μέσα από το σώμα και γεννοβολά αδιάκοπα ποίηση. Η δραματουργική επεξεργασία στην αραβική έγινε από τη σπουδαία παλαιστήνια διανοούμενη, πανεπιστημιακό και μεταφράστρια, Marie Elias, η οποία μάχεται για τη θέση του θεάτρου στον αραβικό κόσμο, εισάγοντας σύγχρονο θέατρο. Παρενθετικά: η ίδια δουλεύει εδώ και καιρό πλάϊ στο σημαντικότερο αιγύπτιο σκηνοθέτη θεάτρου Hassan El Geretly πάνω και σε μιαν άλλη ελληνική τραγωδία, την οποία εύχονται να φέρουν και στην Ελλάδα, αν ενδιαφερθεί το Ελληνικό Φεστιβάλ, το φεστιβάλ αρχαίου δράματος στη Θεσσαλονίκη ή το φεστιβάλ Πέρα από τα όρια, για παράδειγμα.

Η Ανδρομάχη παρουσιάστηκε ως ένα δίδαγμα υπερασπιζόμενο αφενός τη γυναικεία φύση και τη γυναικεία αξιοπρέπεια, αφετέρου τους ξένους πολίτες ενός τόπου οι οποίοι μάλιστα βρέθηκαν σ'αυτόν επειδή αρχικά κατακτήθηκαν και όχι από δική τους εισβολή. Στα όρια του σχηματικού, λόγω του διαμοιρασμού της γλώσσας, αλλά επιπλέον και των υπαινισσόμενων αναλογιών της παραπάνω συνθήκης των ξένων με την πιο πρόσφατη ιστορική πραγματικότητα, με τους Άραβες και τους Γάλλους κυρίως, ή τους Δυτικούς και τους Ανατολίτες, με τη θέση της γυναίκας στον Αραβικό κόσμο, η παράσταση δεν έκρυβε τις ραφές και τα μπαλώματά της. Περιείχε στοχεία τα οποία δεν συγχωνεύθηκαν, δεν ενώθηκαν, ή δεν συνυπήρξαν με τρόπο γόνιμο, ανταλλαγής, είτε αυτό αφορά στα πολιτισμικά, είτε στα αισθητικά στοιχεία, είτε στην ερμηνεία των ηθοποιών. Η αραβική γλώσσα και κουλτούρα δηλαδή δεν υπάρξαν παρά ως ένα δυτικά χρησιμοποιούμενο δομικό στοιχείο του γίγνεσθαι της παράστασης. Δεν έγινε προσπάθεια από το σκηνοθέτη βαθύτερης αναζήτησης και ανίχνευσης πολιτισμικών στοιχείων που να επηρρεάσουν τη δομή και τη ρότα της παράστασης. Οι ηθοποιοί, εξαιρετικοί στην πλειονότητά τους, έφεραν γύρω τους ένα διαφορετικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έπαιζε ο καθένας. Δεν υπήρξε μια κοινή γραμμή αντιμετώπισης του έργου διανοητικά, ψυχολογικά και καλλιτεχνικά, αφού οι τόνοι και το ύφος άλλαζαν ενίοτε από τον έναν στον άλλο σαν σε αυτοτελή επεισόδια σειράς. Kαι ενώ ο Jean-Christophe Sais μπορεί να βγάλει ποίηση μέσα από τη λιτότητά των εικόνων του, οι οποίες δεν έλειψαν από την παράσταση και αγγίζουν άλλες χορδές ενός δράματος – επί παραδείγματι αναφέρω σκηνές όπως αυτή της Ανδρομάχης στο βωμό, τη συνάντηση του Ορέστη με την Ερμιόνη, τη συντριβή του Πηλέα μπροστά στο νεκρό σώμα του εγγονού του Νεοπτόλεμου και τη συνάντησή του Πηλέα με τη Θέτιδα που βγαίνει σαν από κουκούλι πεταλούδας στη σκηνή, μέσα σε καθαρό αλλά όχι σκληρό φως- δεν κατάφερε να συντονίσει τα εκλεκτής ποιότητας υλικά του.

Ο χορός ευτυχώς ήταν λιτός και όχι υψηλόφωνος, ειδάλλως θα παρασυρόταν στον απαρχαιωμένο και μουσειακό, γεμάτο στόμφο, τόνο της Ερμιόνης, την οποία υποδύθηκε η Valerie Lang, η οποία όμως δεν έχει μάθει μάλλον ακόμη να συνυπάρχει στη σκηνή. O Daniel Martin, ηθοποιός δοκιμασμένος και από τους αγαπητούς τους αείμνηστου Antoine Vitez, φαινόταν σαν να παίζει έναν Μενέλαο που θα μπορούσε να είναι του Ρακίνα. Ο θαυμάσιος σαιξπιρικός ηθοποιός Thierry Bosc κρατήθηκε για να σωθεί ακριβώς από τα σκοινιά της σαιξπιρικής τραγωδίας, δίνοντας στιγμές ενός εξαίσιου και παραδειγματικής ερμηνείας Πηλέα, αλλά άλλης οκτάβας σε σχέση με την υπόλοιπη ατμόσφαιρα. Ο αξιόλογος Mathieu Genet (Ορέστης), o οποίος δεν δούλεψε για πρώτη φορά με τον Sais, έμοιαζε να δίνει το στίγμα του σκηνοθέτη αλλά η έλλειψη ερμηνευτικού διαλόγου με τους υπολοίπους ήταν δυστυχώς κοινός παρανομαστής. Τέλος, η Hala Omran, στο ρόλο της Ανδρομάχης που έκλεψε στην κυριολεξία την παράσταση, μας συστήθηκε από σκηνής και με την άψογα δίγλωσση ερμηνεία της ως μία πάρα πολύ έξυπνη και ταλαντούχα ηθοποιός, η οποία κατάφερε να φέρει σε πέρας αξιοπρεπώς το βάρος που επωμίσθηκε, παρά τις αντιξοότητες αλλά και τις ρωγμές της σκηνοθεσίας.

Στοιχεία της παράστασης

Στα αραβικά και γαλλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους

Σκηνοθεσία: Jean-Christophe Sais
Μετάφραση στα γαλλικά: Jean και Mayotte Bollack (εκδ. Minuit)
Σκηνικά: Jean-Christophe Sais, Jean Tartaroli
Φωτισμοί: Jean Tartaroli
Κοστούμια: Montserrat Casanova
Μουσική: Gilbert Gandil

Ερμηνεύουν:

Louez Ali, Raghad Almakhlouf, Thierry Bosc, Nisrin Fendi, Mathieu Genet, Kouzit Al-Hadad, Lama Hakim, Amira Hdife, Gaëlle Héraut, Valerie Lang, Daniel Martin, Kamel Najma, Hala Omran, Iman Oudeh

ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ

Το www.theaterinfo.gr είναι ένα website αφιερωμένο στο θέατρο. Τα πάντα για το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, μια δημιουργία του www.internetinfo.gr.

INTERNETINFO © ΘΕΑΤΡΟ INFO.GR